cầm chầu
Ông cụ là người sành điệu, thường được mời lên cầm chầu trong các buổi hát ả đào.
Định nghĩa
- Động từ:
- Đánh trống chầu để điều khiển và thưởng thức một màn biểu diễn ca trù: Hành động của người thưởng ngoạn (thường là khách quý, người am hiểu) sử dụng một cặp dùi trống để đánh vào mặt trống chầu, tạo ra các tiếng "cắc", "tùng" nhằm biểu lộ sự tán thưởng, đánh giá và điều tiết nhịp điệu cho các đào nương, kép đàn trong một buổi hát ca trù.
Ví dụ sử dụng
- Động từ:
- Ông cụ là người sành điệu, thường được mời lên cầm chầu trong các buổi hát ả đào.
- Nghệ thuật cầm chầu đòi hỏi người thực hiện phải có hiểu biết sâu sắc về âm luật ca trù.
Các cách sử dụng nâng cao
"lên cầm chầu": được mời hoặc đảm nhận vai trò người đánh trống chầu trong buổi diễn.
- Khách mời đặc biệt, một nhà nghiên cứu văn hóa, đã được mời lên cầm chầu.
"tiếng trống chầu": chỉ âm thanh và ý nghĩa của các nhịp trống do người cầm chầu tạo ra, mang tính thưởng thức và đánh giá.
- Tiếng trống chầu điểm đúng lúc đã khiến cho không khí buổi hát thêm phần trang trọng và sinh động.
Biến thể và từ liên quan
- Trống chầu (danh từ): loại trống nhỏ, một mặt, được sử dụng đặc biệt trong nghệ thuật ca trù để người thưởng thức (quan viên) đánh lên khi tán thưởng.
- Ca trù (danh từ): một loại hình nghệ thuật dân gian truyền thống của Việt Nam, kết hợp hát, đàn và trống chầu, còn gọi là hát ả đào hoặc hát cô đầu.
- Quan viên (danh từ): khách thưởng thức, thường là người sành sỏi, có thể tham gia cầm chầu trong hát ca trù.
Từ đồng nghĩa/Gần nghĩa
- Đánh trống chầu: cách nói mô tả trực tiếp hành động.
- Chấm câu (trong ngữ cảnh ca trù): dùng để chỉ việc nghe và đánh giá, thưởng thức, có liên quan mật thiết đến vai trò của người cầm chầu.
Lưu ý về ngữ nghĩa và văn hóa
- Tính chất văn hóa: "Cầm chầu" không đơn thuần là đánh trống. Đây là một nghi thức, một nghệ thuật thưởng thức đặc thù của ca trù. Người cầm chầu (gọi là "quan viên") phải là người am hiểu luật lệ, âm điệu để có thể dùng tiếng trống để khen chê, dẫn dắt cuộc hát. Một tiếng "cắc" (đánh vào tang trống) thường để khen giọng hát hay, câu thơ hay. Một tiếng "tùng" (đánh vào mặt trống) thường được đánh vào cuối một khổ hát hoặc khi có lỗi.
- Ngữ cảnh sử dụng: Từ này gắn liền với không gian văn hóa cổ truyền của nghệ thuật ca trù và ít được dùng trong ngữ cảnh đời sống hàng ngày hiện đại.